Μάρκος ο Ευγενικός

Από OrthodoxWiki
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μάρκος ο Ευγενικός
Mark of Ephesus.jpg
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός
Γέννηση 1393, Κωνσταντινούπολη
Κοίμηση 1445, Κωνσταντινούπολη
Εορτασμός 19 Ιανουάριος
Σημαντικές ημερομηνίες 1438-39: Σύνοδος Φεράρας-Φλωρεντίας
Τίτλος Επίσκοπος, Μοναχός, Άγιος


Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός (1393-1445), υπήρξε Μητροπολίτης Εφέσου και μια από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές και θεολογικές προσωπικότητες της εποχής του. Αναδείχθηκε υπέρμαχος της ορθοδοξίας της πίστεως και πρωτοστάτησε στην σύνοδο Φεράρας-Φλωρεντίας, όπου αρνήθηκε να υπογράψει την ένωση μεταξύ των Εκκλησιών Ανατολής και Δύσεως. Υπήρξε μορφή ασκητική, που μορφώθηκε δίπλα σε σπουδαίους φιλοσόφους και θεολόγους της εποχής του, όπως τον Γεώργιο Γεμιστό - Πλήθωνα και τον Ιωάννη Χορτασμένο και ήταν πρωτοστάτης του κινήματος των ανθενωτικών, γι'αυτό εκδιώχτηκε από την αυτοκρατορική αυλή, που επεδίωκε μια συμβιβαστική λύση του ζητήματος. Εκοιμήθη σε ηλικία 52 ετών, το 1445.

Πίνακας περιεχομένων

Βίος

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη περί το 1393 και έλαβε σπουδαία θεολογική και φιλοσοφική παιδεία κοντά σε περίφημους σοφούς της εποχής (Γεώργιο Πλήθωνα, Ιωάννη Χορτασμένο, Μανουήλ Χρυσοκόκκο), χάρη στις δυνατότητες που του παρείχε η σχετικά ευκατάστατη οικογένεια του, καθότι ο πατέρας του Γεώργιος κατείχε το υψηλό αξιώμα του Μεγάλου χαρτοφύλακα του θρόνου. Η προσωνυμία του Ευγενικός κληρονομήθηκε από τον πατέρα του, όπως και η κατεύθυνση προς την εκκλησιαστική ζωή. Το 1418 ασπάστηκε τον μοναχικό βίο και μόνασε στη μονή του Αγίου Γεωργίου Μαγγάνων, όπου αφιερώθηκε στη μελέτη και τη συγγραφή. Το 1437 εκλέχθηκε Επίσκοπος Εφέσου, μετά την εκδήλωση σχετικού ενδιαφέροντος και από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο, με κύριο στόχο να λάβει μέρος στη σύνοδο Φεράρας-Φλωρεντίας.

Οι θεολογικές ικανότητές του ξεχώριζαν, με αποτέλεσμα να θεωρείται απαραίτητο μέλος για την αποστολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ενωτική σύνοδο Φεράρας-Φλωρεντίας (1438-1439). Ορίστηκε μάλιστα εκπρόσωπος του Πατριαρχείου Αντιοχείας και Ιεροσολύμων. Στις συζητήσεις που επηκολούθησαν με τους Λατίνους εκπροσώπους στη σύνοδο, αποδείχθηκε κράτιστος θεολόγος και διαλεκτικότατος ομιλητής. Κύριο στοιχείο της παρουσίας του στη σύνοδο ήταν, σύμφωνα με τα αξιόπιστα σωζόμενα πρακτικά της συνόδου, η μετριοπάθεια των λόγων και η πλούσια πατερική θεμελίωση των επιχειρημάτων.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, ήταν μεταξύ την ελληνικής αποστολής στη σύνοδο, ο μόνος που αρνήθηκε να υπογράψει την ένωση με τους όποιους επαχθείς και ανταποδοτικούς πολιτικούς όρους με τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Η νεώτερη έρευνα μάλιστα συνειδητοποιεί, πως ο μητροπολίτης Εφέσου ήταν αφ' ενός μεν εκπρόσωπος μιας πιο υψηλής θεολογικής μόρφωσης έναντι των Λατίνων συνομιλητών του (Καρδιναλίου Ιουλιανού Καισαρίνι, Λατίνου αρχιεπισκόπου Ρόδου Ανδρέα Χρυσοβέργη, Ιωάννη Τορκουεμάδα κ.λπ.), αφ' ετέρου δε υποστηρικτής της ορθής και αμετάθετης αξίωσης των Ανατολικών για την απάλειψη από το Σύμβολο της Πίστεως της προσθήκης του Filloque. Η ελάχιστη αυτή βάση αποτελούσε προφανώς και το κύριο σημείο συμφωνίας των ανθενωτικών και των ενωτικών της αντιπροσωπείας της Ανατολής, γι' αυτό και ο μητροπολίτης Εφέσου αρνήθηκε να υπογράψει τον ενωτικό Όρο της συνόδου χωρίς την απάλειψη της προσθήκης του Filloque. Η εμμονή του στην άρνηση αυτή δικαιώθηκε άμεσα και έμμεσα τόσο στον θεολογικό όσο και στον εκκλησιαστικό τομέα. Χαρακτηριστική ήταν η υποδοχή του στην Κωνσταντινούπολη μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου όταν και "είδε το πλήθος δοξάζον αυτόν ως μη υπογράψαντα, και προσεκύνουν αυτόν οι όχλοι καθάπερ Μωυσεί και Ααρόν και εφήμουν αυτόν και Άγιον εκλάλουν".

Η άποψη του Ιωάννη Α' Παλαιολόγου να του απαγορεύσει το λόγο και να τον απομακρύνει από τη θεολογική επιτροπή των Ανατολικών σήμαινε την κατάργηση του θεολογικού περιεχομένου των συνοδικών συζητήσεων, αφού και ο μητροπολίτης Νικαίας Βησσαρίων αναγκάστηκε τελικά να προσαρμοστεί στη συμβιβαστική πολιτική του αυτοκράτορα. Το όραμα του μητροπολίτη Εφέσου ήταν μια πραγματική ένωση με απόλυτο την ενότητα της πίστεως υπό το φως της κοινής πατερικής παράδοσης της περιόδου των επτά Οικουμενικών Συνόδων. Η νοθεία των πατερικών κειμένων από τους Λατίνους και η εσωτερική λογική ασυνέπεια των διαλεκτικών συλλογισμών των σχολαστικών θεολόγων δεν επέτρεπαν την εξουδετέρωση των σταθερών θεολογικών επιχειρημάτων του μητροπολίτη Εφέσου. Πράγματι, απεδείκνυε με αντιπαράθεση της χειρόγραφης παράδοσης τη νόθευση των πατερικών κειμένων και εξουδετέρωνε τους διαλεκτικούς συλλογισμούς με καθαρώς θεολογικά επιχειρήματα ή και με τη συνδρομή του διαλεκτικότατου Νικαίας Βησσαρίωνος στην πρώτη περίοδο των εργασιών της συνόδου. Υπό το πνεύμα αυτό κατανοείτε η απογοήτευση του πάπα Ευγενίου Δ΄ για τη μη υπογραφή του ενωτικού Όρου από τον μητροπολίτη Νικαίας και η περίφημη ρήση του «εποιήσαμεν λοιπόν ουδέν».

Η γενική αντίδραση στην Ανατολή εναντίον των αποφάσεων της ενωτικής συνόδου Φεράρας-Φλωρεντίας ανέδειξε τον Μάρκο τον Ευγενικό ως τον κατ' εξοχήν εκπρόσωπο της Ορθοδοξίας της πίστεως, αλλά και στόχο της πολεμικής του αυτοκράτορα και της παράταξης των Ενωτικών. Αρνήθηκε την προσφορά του αυτοκράτορα να ανέλθει στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης και δεν δέχθηκε να συλλειτουργήσει με τον ενωτικό πατριάρχη Μητροφάνη Β΄. Το 1440 έγινε δεκτός με ενθουσιασμό από το ποίμνιο του στην Έφεσο, αλλά ο πόλεμος των Ενωτικών συνεχίστηκε με μεγαλύτερη ένταση. Κατά τη μετάβαση του στο Άγιο Όρος κρατήθηκε, με εντολή του αυτοκράτορα σε περιορισμό στη νήσο Λήμνο για μια διετία περίπου, έγραψε δε από τη Λήμνο την περίφημη εγκύκλιο επιστολή "τοις απανταχού της γης και των νήσων ευρισκομένοις ορθοδόξοις χριστιανοίς". Από τη Λήμνο επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου εκοιμήθη στις 23 Ιουνίου του 1445, αμέσως δε μετά τιμήθηκε ως άγιος. Ο πρώτος μετά την άλωση Οικουμενικός πατριάρχης Γεννάδιος Σχολάριος με συνοδική πράξη όρισε (1456) ως ημέρα εορτασμού της μνήμης του την 19 Ιανουαρίου και συντάχθηκε ειδική ακολουθία. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώθηκε και με νεώτερη συνοδική πράξη (1734).

Συγγραφικό έργο

Το αξιόλογο συγγραφικό έργο του Μάρκου του Ευγενικού συνδέεται οργανικά με τους εκκλησιαστικούς αγώνες του και θα μπορούσε να διακριθεί σε θεολογικό και λειτουργικό. Στα θεολογικά έργα κυριαρχεί η αντιρρητική προσπάθεια στις καινοτομίες των Λατίνων, σπουδαιότερα από τα οποία είναι:

  • Κεφάλαια συλλογιστικά κατά της αφέσεως των Ακινδυνιστών περί διακρίσεως θείας ουσίας και ενεργείας-
  • Αντίρρησις των λατινικών κεφαλαίων, όπερ αυτού προέτεινον περί του περκατορίου πυρός-
  • Απολογία προς Λατίνους δευτέρα-
  • Αποκρίσεις προς τας επενεχθείσας αυτώ απορίας και ερωτήσεις επί ταις ρηθείσαις ομιλίαις παρά των καρδιναλίων και των άλλων λατινικών διδασκάλων-
  • Συλλογιστικά κεφάλαια προς Λατίνους-
  • Συλλογαί... περί του αγίου Πνεύματος-
  • Διάλογος, ου η επιγραφή Λατίνος ή περί της εν τω Συμβόλω προσθήκης-
  • Συλλογισμοί δέκα, δεικνύοντες ότι ουκ εστί πυρ καθαρτήριον-
  • Ομολογία της ορθής θέσεως, εκτεθείσα εν Φλωρεντία κατά την προς Λατίνους γενομένην σύνοδον κ.λπ.

Πηγές

  • Εγκυκλοπαίδεια "Δομή Gold", λήμμα «Ευγενικός, Μάρκος»

Εξωτερικά Links

Προσωπικά εργαλεία
Περιοχές ονομάτων
Παραλλαγές
Ενέργειες
Πλοήγηση
Συμμετοχή
Donate

Please consider supporting OrthodoxWiki. FAQs

Εργαλεία
Άλλες γλώσσες