Σύμφωνα με το άρθρ. 105 του Συντάγματος<ref>Το κείμενο βασίζεται στο άρθρο του Βαβούσκου Κωνσταντίνου, ''Η Νομική θέσις του Αγίου Όρους εντός των ορίων της Ελληνικής Επικρατείας'', Διεθνές Συμπόσιο, Το Άγιον Όρος Χθες-Σήμερα-Αύριο, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (29 Οκτωβρίου - 1 Νοεμβρίου) Θεσσαλονίκη 1993.</ref>, η χερσόνησος του ''Άθω'' είναι αυτοδιοίκητο τμήμα του ελληνικού κράτους διοικούμενη δι' αντιπροσώπων των Ιερών Μονών, όπως προβλέπει το αρχαίο προνομιακό καθεστώς της. Η κυριαρχία του ελληνικού κράτους επί της χερσονήσου παραμένει άθικτη ενώ από άποψη πνευματική, η Χερσόνησος διατελεί υπό την άμεση δικαιοδοσία του [[Οικουμενικό Πατριαρχείο|Οικουμενικού Πατριαρχείου]]. Ως προς την ιθαγένεια των εκεί μοναζόντων, το ίδιο άρθρο ορίζει ότι, όλοι αποκτούν χωρίς άλλες ενέργειες την ελληνική ιθαγένεια όσο διαρκεί η παρουσία τους εκεί ως δόκιμοι ή μοναχοί.
Ο καθορισμός των αγιορείτικων καθεστώτων και ο τρόπος λειτουργίας τους γίνεται με τον σχετικό ''Καταστατικό χάρτη'' (το σύνολο των νόμων, με τους οποίους ιδρύεται ένας οργανισμός ή καθεστώς), τον οποίο -με την σύμπραξιν σύμπραξη του αντιπροσώπου του ελληνικού κράτους - συντάσσουν και ψηφίζουν οι είκοσι ιερές Μονές του ''Αγίου Όρους'' και επικυρώνουν το ''Οικουμενικό Πατριαρχείο'' και η ''Βουλή των Ελλήνων''. Όσον αφορά στην τήρηση αυτών των αγιορείτικων καθεστώτων, ως προς μεν το πνευματικόν πνευματικό μέρος υφίσταται η ανώτατη εποπτεία του ''Οικουμενικού Πατριαρχείου'', ενώ, ως προς το διοικητικό μέρος, τελεί υπό την εποπτεία του κράτους, η οποία ασκείται από τον διοικητή, ο οποίος έχει βαθμό νομάρχη και υπάγεται στο ''Υπουργείο Εξωτερικών''. Στο ελληνικό κράτος ανήκει αποκλειστικά και η διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
Ο ισχύων ''Καταστατικός Χάρτης'' ψηφίσθηκε στην πρωτεύουσα του ''Αγίου Όρους'', τις ''[[Καρυές]], στις 10 Μαΐου 1924 από την Έκτακτη σύναξη των είκοσι Ιερών Μονών και κυρώθηκε με το ΝΔ της 10/16ης Σεπτεμβρίου 1926. Το ''Οικουμενικό Πατριαρχείο'' τον ενέκρινε με το υπ' αρ. 181/1925 έγγραφο. Το καθεστώς της χερσονήσου του ''Άθω'' διατυπώθηκε με βάση το διά μέσου των αιώνων διαμορφωθέν προνομιακό καθεστώς, διότι το εδ. 2 του άρθρ. 188 του ''Καταστατικού χάρτη'' ορίζει ότι αυτό απορρέει από τα αυτοκρατορικά χρυσόβουλα, τα ''Τυπικά'' των ''Πατριαρχικών Σιγγιλίων'', των Σουλτανικών Φιρμανιών, των ισχυόντων Γενικών Κανονισμών και των αρχαιότατων Μοναχικών θεσμών και καθεστώτων. Τα επίσημα όργανα του ''Αγίου Όρους'' είναι η Έκτακτη Σύναξη των είκοσι ιερών Μονών, η ''Ιερά Κοινότητα''<ref>Ο διοικητικός οργανισμός της μοναστικής πολιτείας του ''Αγίου Όρους'' (λήμμα: ''Κοινότητα'', Εικονογραφημένο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Πάπυρος-Larousse', εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 2003).</ref> και η ''Ιερά Επιστασία''<ref>Το τετραμελές εκτελεστικό σώμα του ''Αγίου Όρους''. Η ''Ιερά Επιστασία'' συγκροτείται από αντιπροσώπους των Ιερών Μονών και εδρεύει στις Καρυές. Έχει ως κύριο έργο την άσκηση της διαχειρίσεως του κοινού ταμείου και την ενέργεια των δαπανών. H ''Ιερά Επιστασία'' εκτελεί επίσης τις αποφάσεις της ''Ιεράς Κοινότητας'' και συμπράττει στην εκτέλεση αυτών, έχοντας μεταξύ των άλλων καθήκοντα δημάρχου (καθαριότητα, επισκευές οδών κ.λπ.), ευθύνη για την τάξη, αρμοδιότητα για την εκδίκαση πταισμάτων κ.ά. (βλ. Λυκούρης Βασίλειος, ''Συλλογή Νομικών Όρων'', εκδ. Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιώς, Πειραιάς 2004, σελ. 87).</ref>.
==Ιστορικά στοιχεία==