12.426
επεξεργασίες
Αλλαγές
→Διδασκαλία
='''Πελαγιανισμός''' αποκαλείται [[αίρεση]] του 5ου αιώνα, η οποία ισχυριζόταν πως ο άνθρωπος δύναται να σωθεί από μόνος του, δίχως την ουσιαστική συνεργία του [[Άγιο Πνεύμα|Αγίου Πνεύματος]], το οποίο παρέχει απλώς ενισχυτική βοήθεια<ref>ΘΗΕ, τ. 10, σελ. 257</ref>. Ο Πελαγιανισμος ήταν αντίδραση στη θεωρία του [[Αυγουστίνος Ιππώνος|Αυγουστίνου]] για τον [[Απόλυτος Προορισμός|απόλυτο προορισμό]] και καταδικάστηκε, αφού τελικώς έφτασε στο άλλο άκρο της θεωρίας του Αυγουστίνου, αγνοώντας τη θεία χάρη και τελικά την ίδια τη λυτρωτική ενσάρκωση του Ιησού<ref>ΘΗΕ΅, ο.π., σελ. 257</ref>. Ο Πελαγιανισμός θεωρήθηκε πρόδρομος του [[Νεστοριανισμού]]<ref>Φωτίου Βιβλιοθήκη, 54 – MPG 103, 93C</ref> και είχε ως ιδρυτή το Βρετανό θεολόγο Πελάγιο.
==Ιστορικό==
Στη Δύση ήδη κατά τον 4ο αιώνα είχε αρχίσει να τίθεται το θέμα της συνεργίας των δύο παραγόντων, βούλησης και θείας χάριτος, σχετικά με τη σωτηρία του ανθρώπου. Ήδη ο [[Δονατισμός]] είχε θέσει το θέμα της ατομικής βούλησης και της αξίας των [[Ιερά Μυστήρια|μυστηρίων]] στο σωτηριολογικό γεγονός, θεωρώντας τον ηθικό παράγοντα σημαντικότερο και παραθεωρώντας την αξία της χάριτος. Έτσι το θέμα επανέρχεται στο προσκήνιο στις αρχές του 5ου αιώνα, όταν ο [[Πελάγιος]], ένας [[Άσκηση|ασκητικός]] θεολόγος από τη Βρετανία, ισχυρίστηκε πως η ελευθερία της βούλησης είναι η μεγαλύτερη δωρεά του Θεού, καθώς έτσι ο άνθρωπος με τη συνεχή άσκηση, μπορεί να επιτύχει αυτό που έχει εκ φύσεως, δηλαδή την αναμαρτησία και την αγιότητα, δίχως τη βοήθεια της [[Θεία Χάρη|θείας χάριτος]]<ref>Βλ. Φειδάς, Εκκλ. Ιστορία, σελ. 557</ref>. Ο Πελάγιος συνάμα θεώρησε το θάνατο ως αυτονόητο φυσικό φαινόμενο, και το [[προπατορικό αμάρτημα]], όχι ως κληρονομία του θανάτου, αλλά ως απλό κακό παράδειγμα για τους μεταγενέστερους<ref>ΘΗΕ, ο.π., σελ. 257</ref>. Η δικαίωση τελικά εντοπιζόταν μόνο στην [[πίστη]] και τη μίμηση του Χριστού.
Ο Πελάγιος βρέθηκε κήρυξε στη Ρώμη περί το 400 και κήρυξε , περί τα 10 έτη, δημιουργώντας οπαδούς της θεολογίας του, ιδίως δε το τον νομικό Κελέστιο. Κατά την επιδρομή του Αλαρίχου όμως και οι δυο καταφεύγουν στη Βόρεια Αφρική, όπου προσπαθούν να έρθουν σε επαφή με τον [[Αυγουστίνο Ιππώνος]], κάτι που δεν καταφέρνουν δια ζώσης<ref>Βλ. Φειδάς, ο.π., σελ. 558</ref>, παρά μόνο με επιστολές<ref>Β. Στεφανίδης, Εκκλ. Ιστορία, σελ. 251</ref>. Τελικά ο Πελάγιος καταλήγει στην Παλαιστίνη, όπου γίνεται δεκτός από τον Ιωάννη Β΄, επίσκοπο Ιεροσολύμων, παρά τις καταγγελίες του [[Ιερώνυμος Μεδιολάνων|Ιερώνυμου]]. Ο Κελέστιος αντιθέτως, παραμένει στην Καρθαγένη, προσπαθώντας να εισέλθει στον κλήρο, αλλά η καταγγελία του [[Παυλίνος Μεδιολάνων|Μεδιολάνων Παυλίνου]] του φράζει το δρόμο<ref>Βλ. Φειδάς, ο.π., σελ. 558</ref>. Σύμφωνα με τον Παυλίνο ο Κελέστιος ισχυρίζεται πως ο [[Αδάμ]] θα πέθαινε ούτως ή άλλως στον παράδεισο, πως το προπατορικό έθιξε μόνο τους πρωτόπλαστους, ότι παρά την ανάσταση του [[Χριστός|Χριστού]], δε θα αναστηθεί ολόκληρο το ανθρώπινο γένος και πως τελικά μόνο ο Νόμος σώζει τον άνθρωπο, ενώ υπήρχαν και προ Χριστού αναμάρτητοι άνθρωποι<ref>Βλ. Φειδάς, ο.π., σελ. 558</ref>. Ο Κελέστιος τελικά φεύγει από την Καρθαγένη και οδηγείται στη Σικελία, με προορισμό την Έφεσο, όπου και πιθανώς χειροτονήθηκε πρεσβύτερος.
Το θέμα όμως στην εκκλησία της Β. Αφρικής και της Ρώμης είχε πλέον ανάψει, με αποτέλεσμα η αποδοχή των Κελεστίνου και Πελαγίου στην Ανατολή, να φέρει αντιδράσεις. Έτσι ο Αυγουστίνος ξεκινά θεολογικό αγώνα για την αναίρεση του Πελαγιανισμού, ενώ ο επίσκοπος Ιεροσολύμων ενημερώνεται σχετικά με τις δοξασίες των δύο ανδρών. Συγκαλείται τελικά σύνοδος στη Διόσπολη (Λύδδα) στην οποία ο Πελάγιος απολογείται, αναθεματίζοντας και ο ίδιος τις υπερβολικές καταγγελίες των δυτικών<ref>Βλ. Φειδάς, ο.π., σελ. 559</ref>. Έτσι η σύνοδος αθωώνει τον Πελάγιο, ο οποίος πλέον συντάσσει απολογητικό σύγγραμμα, με βάση τις καταγγελίες που του απέδιδαν. Οι Ανατολικοί άλλωστε ακόμα δε θεωρούσαν ιδιαίτερο επικίνδυνο τον Πελαγιανισμό, καθώς τόνιζαν το ανθρώπινο παράγοντα στη συνεργία της σωτηρίας, με αποτέλεσμα να μη διαφαίνεται η διδασκαλία αυτή ξένη<ref>Β. Στεφανίδης, ο.π., σελ. 251</ref>. Στην Καρθαγένη όμως τα πνεύματα δεν έχουν ησυχάσει, με αποτέλεσμα να συγκληθεί σύνοδος που καταδικάζει τον πελαγιανισμό, κοινοποιώντας την απόφαση και στον Πάπα Ρώμης, [[Ιννοκέντιος Α΄ Ρώμης|Ιννοκέντιο τον Α΄]]. Ο Ρώμης, επικυρώνει το αποτέλεσμα της συνόδου, το οποίο πλέον λαμβάνει οικουμενική διάσταση για την εκκλησία. Ο Κελέστιος τότε μεταβαίνει στη Ρώμη για να εξουδετερώσει την επιρροή των επισκόπων της Β. Αφρικής, όπου βρίσκει το νέο Πάπα Ζώσιμο, που ήταν Ελληνικής καταγωγής θετικά διακείμενο, μη έχοντας σαφή εικόνα από τις γενικές και αόριστες ομολογίες τους<ref>Β. Στεφανίδης, ο.π., σελ. 251</ref>. Τελικώς ίσως και υπό την επιρροή του Επισκόπου Αρελάτης Πάτροκλου, ο οποίος βρισκόταν σε σύγκρουση με τους Βορειοαφρικανούς επισκόπους, αποδέχεται τον Κελέστιο, με αποτέλεσμα το θέμα να φτάσει τον Ονώριο, Αυτοκράτορα της Δύσης, ο οποίος με διάταγμα καταδικάζει τον Πελαγιανισμό και εξορίζει τους ηγέτες του Πελαγιανισμού<ref>PL 56, 490-492</ref>. Ο Ζώσιμος τότε υπαναχωρεί και καταδικάζει τους δύο άνδρες.
==Διδασκαλία==
Ο Πελαγιανισμός θεωρείται ως ένα ηθικιστικό θεολογικό σύστημα ανθρωπολογίας, το οποίο στη βάση του έχει την πεποίθηση ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιτύχει τη σωτηρία αποκλειστικά με τις δικές του δυνάμεις, δίχως τη θεία χάρη<ref>Κ. Σκουτέρης, Ιστ. Δογμάτων, τ. Β΄, σελ. 673</ref>. Ο Πελάγιος που ήταν ο ιδρυτής του κινήματος αυτού, υπήρξε μαθητής του Θεοδώρου Μοψουεστίας, την διδασκαλία του οποίου επεξέτεινε, αντιδρώντας κυρίως στη θεολογία του Αυγουστίνου. Ο Πελάγιος δίδασκε πως το προπατορικό αμάρτημα αφορούσε μόνο τους πρωτόπλαστους και δεν αφορούσε την υπόλοιπη ανθρωπότητα, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει κάποια μεταδοτική κληρονομική αμαρτία που να λαμβάνει ο άνθρωπος, ούτε και κάποια ενοχή, διότι το αμάρτημα το έπραξαν άλλοι. Το προπατορικό αμάρτημα είναι απλώς ένα κακό παράδειγμα και έτσι το [[βάπτισμα]] δεν είναι απαραίτητο στα νήπια, καθώς μοναδικός του σκοπός είναι να επιτύχει άφεση αμαρτιών<ref>Κ. Σκουτέρης, ο.π., σελ. 673</ref>. Η θεολογία αυτή οδήγησε τελικά τον Πελάγιο σε μία θεολογία ριζικά διαφορετική από ότι δίδασκε η εκκλησία. Για παράδειγμα το ότι δεν υπάρχει προπατορικό αμάρτημα, οδήγησε τον Πελάγιο να ισχυριστεί πως η ανθρώπινη φύση είναι αυθεντική, άρα έχει και τη φυσική ικανότητα να σωθεί μόνη της, άνευ της χάριτος.
Ο άνθρωπος σύμφωνα με τον Πελάγιο, είναι απροϋποθέτως ελεύθερος από τις φυσικές πιέσεις, με αποτέλεσμα η προσωπική του ελευθερία να μπορεί να δημιουργήσει προσωπική ιστορία αρετής. Ο άνθρωπος έχει ελευθερία βουλήσεως να πράττει ότι επιθυμεί, διότι το καλό είναι η φυσική κατάσταση της ψυχής<ref>Στ. Παπαδόπουλος, Πατρολογία, σελ. 230</ref>. Συνάμα έχει το δικαίωμα να πράττει όπως επιθυμεί. Έχει επίσης τη δυνατότητα να αίρει τους νόμους της φύσης, αλλά η ελευθερία έγκειται στο κατά πόσο κοντά είναι στο θείο Νόμο. Ακόμα και ο θάνατος για παράδειγμα, που είναι αποτέλεσμα πτώσης του Αδάμ θεωρούσε πως δεν είναι αποτέλεσμα κληρονομικότητας του προπατορικού αμαρτήματος, αλλά φυσικό δεομένο της ανθρώπινης φύσης<ref>ΘΗΕ, ο.π., σελ. 257</ref>. Η χάρη του Θεού είναι όμως επικουρική της βουλήσεως. Ως χάρη ο Πελάγιος θεωρούσε ακόμα και το Νόμο, που αποκάλυψε τι είναι καλό και κακό. Ως εκ τούτου ο άνθρωπος εκ φύσεως μπορεί να πράττει το καλό, κρίνοντας ποιο είναι αυτό<ref>Στ. Παπαδόπουλος, Πατρολογια Γ΄, σελ. 230</ref>.
==Υποσημειώσεις==
==Πηγές==
*Κωνσταντίνος Σκουτέρης, ''"Ιστορία Δογμάτων"'', τ. Β΄Α΄, Αθήνα 20041998.
*λήμμα ''"Πελάγιος"'' ΘΗΕ, τόμος 10, Μαρτίνος, Αθήνα 1962-1968.
*Βλάσιος Φειδάς, ''"Εκκλησιαστική Ιστορία"'', τ. Α΄, Διήγηση, Αθήνα 2002.
*Βασίλειος Στεφανίδης, ''"Εκκλησιαστική Ιστορία"'', Παπαδημητρίου, Αθήνα 1959.
*Στυλιανός ΠαπαδόπουλοςΠαναγιώτης Χρήστου, ''"Ελληνική Πατρολογία"'', ΓρηγόρηςΚυρομάνος, Αθήνα 2010.Θεσσαλονίκη 2005
[[Κατηγορία:Θρησκευτικές πίστεις, παραδόσεις και κινήματα|Π]]
